http://www.cowboyx.persianblog.com/نوروز خوانی
27/11/83
هر کس سخنی درباره عيد و نوروز گفت و خواهد گفت ما هم اينها رو ميگيم ! اگر حوصله خوندن هم ندارين ميتونين فقط قسمت دوم متن رو بخونيد ! و البته سخن دوم رو هم به همچنين ! و بعد از عيد هم وبلاگ به همان حالت قبلی و همان بذله گويی های قديم برميگردد !

نوروز يا عيد نوروز يکی از قديمی ترين و عمومی ترين جشنهای ملی مردم ايران است که با نامهای متفاوتی مانند عيد نوروز ، جشن نوروز ، جشن فروردين ، جشن بهاری ، بهار جشن ، نوروز سلطانی ، نوروز جمشيدی ، نوروز پهلوی و نوروز جلالی ناميده ميشوند . در وصف اين آيين کهن ايرانی ، شاعرانی چون فردوسی ، منوچهری ، دامغانی ، سعدی ، حافظ ، مولوی ، عنصری ، هاتف و ... اشعار و ابياتی سروده اند .

در بعضی از فرهنگها نوروز چنين تعريف شده است : نوروز پهلوی ، روز نو ، عيد اول سال ، روز اول فروردين که جشن ملی ايرانيان است ، نوروز سلطانی هم ميگويند . ” فرهنگ عميد “

نوروز از مراسم بسيار کهن ايرانيان آرياييست ، اگر چه در اوستا از نوروز نامی نيست ، ولی برخی از کتابهای دينی پهلوی از نوروز و مراسم ايرانيان باستان ياد کرده اند . ” لغت نامه دهخدا “

نوروز ، بزرگترين جشن ملی ايران است که با نخستين روز از نخستين ماه سال خورشيدی در بهاران آنگاه که آفتاب به برج حمل انتقال ميابد و روز و شب برابر ميگردد ، آغاز ميشود ، درباره نوروز اعتقاداتی وجود دارد که اعم آن عبارتند از :

۱ـ نوروز روز آغاز آفرينش است .

۲ـ نوروز ، روز خلقت آدم است .

۳ـ نوروز ، روز پديد آمدن روشنی است .

۴ـ نوروز ، روز وسعت يافتن زمين است .

۵ـ نوروز ، روز تجديد آيين يزدان پرستی است .

۶ـ نوروز ، روز آغاز سال نو و اعتدال بهاری است .

۷ـ نوروز ، روز فرود آمدن فروهرهاست .

۸ـ نوروز ، روز شادی است .

۹ـ نوروز ، روز شکر شکنی است .

۱۰ـ نوروز ، روز دادگری و عدالت است .

۱۱ـ نوروز ، روز غلبه نياکان بر اهريمن و ديوان است .

۱۲ـ نوروز ، روز بنا کردن تخت جمشيد .

۱۳ـ نوروز ، نخستين روز پرواز به آسمانها .

۱۴ـ نوروز ، روز بر تخت نشستن جمشيد .

۱۵ـ نوروز ، جشن پايان خشکسالی و آغاز نعمت و فراوانی .

۱۶ـ نوروز ، روز تقسيم نيکبختی .

۱۷ـ نوروز ، روز نگريستن کيخسرو در جام جهان بين ( بنا بر شاهنامه فردوسی )

۱۸ـ نوروز ، جشن رهايی از طوفان نوح .

۱۹ـ نوروز ، روز به خلافت رسيدن علی عليه اسلام است .

همايون روز نوروز است امروز و به فيروزی به اورنگ خلافت کرده شاه لافتی ماوا ( هاتف )

۲۰ـ نوروز ، روز يافته شدن انگشتری سليمان .

واژه نوروز به کرات در موسيقی ايرانی شنيده و يافته ميشود . القابی مانند نوروز ، نوروز خارا ، نوروز صبا ، نوروز عجم ، نوروز عرب ، نوروز بزرگ ، نوروز خرک ، باد نوروز ، ساز نوروز ، نوروز کيقباد و ... از آن جمله اند که از قبل و بعد از اسلام و بعد از آن در موسيقی ايرانی بخصوص رديف موسيقی ايرانی نيز ميتوان آنان را يافت .

نوروز خوانی يکی از مهمترين سنتهای قديمی ايران است که هنوز هم در برخی مناطق ايران ( به خصوص مازندران ) رواج دارد . نوروز خوانان مثل پرندگان بهاری ، فرا رسيدن بهار ، فصل گل و ريحان را به مردم مژده ميدهند .

در ايام نوروز ، نوروز خوانان ، اين راويان گمنام فرهنگ نوروز ، در کوچه و بازار راه می افتند و بهار را به مژده خوانی مينشينند . آهنگهای بازمانده از عهد ساسانيان چون نوروز بزرگ و نوروز خردک نشانه ای از همين آهنگهای نوروزی بوده است .

نوروز خوانان اکثر آهنگها و نواهای خود را در دستگاه و آوازهای ايرانی مثل : چهارگاه ، ماهور ، دشتی ، افشاری ، و شور ميخوانند . نوروز خوانان گاهی به صورت انفرادی ( تک خوان ) و يا گاهی به صورت دو نفره و يا چند نفره به اجرای کار میپردازند ، يعنی يک يا دو نفر وظيفه نواختن آلات موسيقی مانند : سرنا ، له له وا ( نی مازندرانی ) و ... را به عهده دارند و عده ای نيز وظيفه خواندن اشعار را و يک تک خوان يا سليست نيز در گروه وجود دارد و فردی او را همراهی ميکند به اصطلاح " پيوری خوان " گويند .

نوروز خوان پس از وارد شدن به شهرها و کسب اطلاع از همسايه ها در خانه ای را ميکوبد و اشعاری را در وصف بهار و سال نو و ائمه اطهار ميخواند و تا چيزی در يافت نکند به خواندن شعر که بيشتر به صورت فی البداهه و گلو به گلو يا يک در ميان ميخواند ، ادامه ميدهد تا اين که اهل خانه با رضايت قلبی خود و با خوشحالی و خوشرويی هديه ای که شامل گندم ، پول ، برنج و ... می باشد به او هديه دهند .

با ورود نوروز خوانان به روستاها ، کوچک و بزرگ آنان را در کوچه پس کوچه ها همراهی کرده و هر يک از افراد به نوبه و توان خود مبالغی پول به آنان ميدهد . علاوه بر نوروز خوانان ، افرادی به نام حاجی فيروز يا حاجی نوروز ، با پوشيدن لباسی سرخ و صورتی سياه و دايره ای در دست ، فرا رسيدن نوروز را با نواختن دايره و خواندن اشعاری عاميانه و مضحک و در وزن های دو و چهار يا شش و هشت نويد ميدهند .

اشعاری که عموما نوروز خوان ها ميخوانند ، بر سه قسمت است : قسمت اول در وصف ائمه اطهار بخصوص حضرت محمد و حضرت علی و قسمت دوم در وصف بهار و نوروز و قسمت آخر آرزوی سلامتی ، طول عمر ، خوشبختی و شادی برای صاحب خانه ای که در آن خانه وارد ميشود . قالب اشعار نوروز خوانان به صورت بداهه خوانی است و خواندن اشعار بداهه ، يکی از ويژگيهای مهم يک نوروز خوان با تجربه است . خواندن اشعار گاهی به همراهی ساز و گاهی تنها اجرا می شود و اکثر اشعار به لهجه مازندرانی يا فارسی خوانده ميشود .

استاد جابر انصاری در مقاله ای ، از نوروز خوانی و مجريان آن و آداب و رسومش سخن گفته است و نت دو نمونه از نوروز خوانی در گرگان و مازندران را ذکر نموده است .

محمد رضا درويشی ( استاد عزيزم در زمينه تئوری موسيقی ) ، آهنگساز و محقق ارزنده ايرانی بخصوص در موسيقی فولکولوريک درباره نوروز خوانی چنين مينويسد : ” نوروز خوانی يا بهار خوانی از جمله آيين های کهن ايرانی است که تا چند دهه پيش به شکل گسترده در برخی از نواحی ايران و بخصوص البرز شمالی و جنوبی ( مازندران ، گيلان ، کومش ، طالقان و ... ) رواج داشت و امروزه نيز به شکل خيلی پراکنده در روستاهای دور دست اين نواحی مشاهده ميشود .“

ايشان درباره نوروز خوانان چنين مينويسد : ” نوروز خوانان ، خنياگران گمنام و دوره گردی بودند که از حدود پانزده روز مانده به بهار ، در هر خانه ای بهار را نويد ميدادند . اين خنياگران به صورت منفرد و يا در قالب گروه های دو ، سه يا چهار نفری حرکت ميکردند . از خصوصيات مهم نوروز خوانان بسان همه خنياگران بداهه سرايی و حافظه قوی شعری بوده است . کار نوروز خوانان با فرا رسيدن بهار به پايان ميرسيد . “

اميد آن است که سنت زيبای نوروز خوانی ، که چند سالی است در ايران کمرنگ شده ، با حمايت دوستداران فرهنگ و هنر اين سرزمين ، بسی زيباتر و درخشنده تر از هر سال اجرا شود و اين ميراث کهن و زيبا به آيندگان انتقال داده شود . اميد آن که ايزد ، سرزمين ايران و سنن و آداب کهن آن را هميشه محفوظ نگاه دارد .

منابع :

۱ـ واژه نامه موسيقی ايران زمين ، مهدی ستايشگر .

۲ـ لغت نامه دهخدا .

۳ـ لغت نامه محمد معين .

۴ـ نوروز خوانی ، محمد رضا درويشی .

۵ـ مجله ادبستان .

هادی 11/1/83