راهنماييهايي براي شناخت دروغگو


تقلب و فريبى كه همواره در ذات بلوف زدن وجود دارد، فشارى بر شخص وارد مى سازد كه خود را از طريق حركات بدنى مى نماياند. به نظر چارلز داروين، اين نوع كشمكش درونى به شكل زبان حركات بدنى _ آن بخش از رفتار غيركلامى كه به شكل خطوط چهره، وضعيت ظاهرى بدن و علائم و اشارات ديگر ظاهر مى شود _ از درون و عمق ذهن فرد به سطح مى آيد.



1- كسى كه دروغ مى گويد اغلب مستقيماً به چشم شما زل مى زند، از بيم آنكه مبادا در چشم هايتان نشانه اى از ناباورى وجود داشته باشد. اما برخى افراد حرفه اى بلوف مضاعف مى زنند؛ بدين معنا كه بيشتر از حد معمول در چشم هايتان زل مى زنند. براى آنكه حواستان را پرت كنند يا فريبتان دهند، لبخندى هم مى زنند؛ اما يك لبخند واقعى انقباض عضلات دور چشم ها را به همراه دارد، در حالى كه لبخند كاذب براى پوشاندن دروغ اين طور نيست.



2- دروغگو معمولاً كمتر از دست هايش براى رساندن پيام استفاده مى كند. بنابراين كاملاً مراقب دست هاى طرف مقابل باشيد كه (اگر دروغگو باشد) داخل جيب هايش قرار دارند، يا مشت و انگشتان تاشده و بى حركتند. تنها شكلى از حركات دست كه هنگام دروغ گفتن بسيار متداول است حركاتى شبيه بالا انداختن شانه هاست، گويى دست ها مى خواهند آنچه را كه دهان مى گويد، انكار كنند.

3- ممكن است بتوانيد از خود پيچيدن نامحسوس و در يك جا باقى نماندن فرد به احساس زحمت و ناراحتى وى و دروغ يا راست بودن سخنانش شك كنيد. پژوهش ها نشان داده اند كه با نگاه كردن به پاهاى فرد بهتر از نگريستن به چهره اش مى توان به دروغگو بودن وى پى برد.



4- دست كشيدن بر روى چانه، فشار دادن لب ها بر روى يكديگر، پوشاندن دهان با دست، لمس بينى، ماليدن گونه، كشيدن ابرو، لمس نرمه گوش و انگشت كردن لاى موها.
پوشاندن دهان با دست نشانه اى است از وجود كشمكش در مغز. بخشى كه دروغ را جعل مى كند، مى خواهد با ادامه صحبت كار خود را پيش ببرد، ليكن بخش ديگر به طور غريزى مى داند كه اين حقيقت ندارد و مى خواهد آن را فاش سازد. نتيجه آن مى شود كه دست ها به اختيار دهان را مى پوشانند.

دروغگويى با تنش همراه است و تا حدى موجب هجوم خون به صورت مى شود كه در افراد حساس خود را به صورت قرمز شدن چهره نمايش مى دهد. اين تغييرات تا حدى موجب پرخونى بافت بينى مى شوند كه همين حالت پرخونى و التهاب نامحسوس ناشى از آن دروغگو را وادار مى سازد بى اختيار دست هايش را بالا ببرد و بينى را لمس كند. در جريان رسيدگى به مورد بيل كلينتون و گواهى شاهدان درباره مونيكا لوينسكى در حضور هيأت منصفه، كلينتون بيشتر از ۲۶ بار هنگام بازجويى بينى اش را لمس كرد.

5- دروغگو از هرگونه تماس جسمى با فردى كه به وى دروغ مى گويد اجتناب مى كند، چرا كه حفظ فاصله تا حدى از شدت ناراحتى وى مى كاهد. از اين رو دروغگوها سعى مى كنند كه مثلاً از پشت تلفن يا بالاى ديوار باغ همسايه با قربانيان خود سخن بگويند. موقعيت مناسب ديگر زمانى است كه دست ها و پاهايشان درگير يك كار مكانيكى هستند، مثلاً هنگام پارك كردن اتومبيل يا بر زدن ورق ها هنگام بازى. به همين دليل است كه اغلب هنگام مصاحبه اگر ميزى بين دو طرف مصاحبه باشد شخص احساس راحتى بيشترى مى كند. در يك مصاحبه پرچالش ممكن است از فرد بخواهند روى يك صندلى تنها در وسط اتاقى بنشيند كه هيأتى از داوران دور تا دور او را گرفته اند؛ بدين ترتيب حركات بدنى وى به آسانى قابل مشاهده است.

6- اغلب جملات كوتاه با حداقل جزئيات بر زبانشان جارى مى شود. تاخير در پاسخ گفتن به سئوالات، لرزش صدا، تند و با صداى زير و بلند صحبت كردن (علامت احساس تنش) و خطاهاى كلامى بسيار ديده مى شوند.» برخى كارفرمايان براى آنكه پى به باورهاى متقاضيان كار در برخى حوزه هاى حساس مانند تعصبات نژادى ببرند، از همين «پاسخ هاى مدت دار» استفاده مى كنند.

7- انتخاب واژه ها نيز مهم هستند. هنگامى كه فردى دروغ مى گويد، وى حقيقتاً مايل نيست صاحب كلماتى باشد كه بر زبان مى آورد، لذا از گفتن كلماتى مانند «من»، «ما» يا «باما» اجتناب مى كند. مثلاً جمله «بله هستم» تبديل مى شود به «بله». اگر مى خواهيد مچش را بگيريد، مثلاً از او بخواهيد احساسش را در مورد حوادثى كه نقل مى كند، بيان كند. به قول دكتر اسكينر: «همه ما مى توانيم برخى رويدادهاى خارجى را جعل كنيم، ولى دروغ گفتن درباره احساسات بسيار دشوار است.»

8- همچنين ناسازگارى هاى ظريفى بين حركات بدنى و كلماتى كه بر زبان جارى مى شوند، وجود دارند. اگر سرتان را پس از شنيدن حرف هاى فرد دروغگو تكان دهيد، بسيار تلاش مى كند كه قانع تان سازد. كسى كه راست مى گويد، در حين صحبت و پيش از تمام شدن آن سرش را تكان مى دهد. كسى كه دروغ مى گويد اين حركات را پس از اتمام صحبت هايش انجام مى دهد. همين موضوع را مى توان در مورد حركات دست ها گفت.



9- هنگامى كه دروغ به هم مى بافيد، سمت راست مغز _ كه كنترل تصورات را برعهده دارد _ چشم ها را به سمت چپ مى راند. هنگامى كه دروغى بر زبان مى آيد، چشم ها به پايين يا جلو نگاه مى كنند، گويى كلمات را از خود مى رانند. هنگامى كه دوباره صحبت از حقايق مى شود، چشم مجدداً به بالا نگاه مى كند.

10 - اگر زمانى با يك بلوف زن كاملاً آموزش ديده و ورزيده مواجه شديد، تنها راه پى بردن به اسرار كارش خواندن خطوط بسيار ظريف چهره اوست. به عنوان مثال مى توان ياد گرفت كه خطوط چهره را با واژه ها همساز كرد، ولى نمى توان مانع تظاهر خودانگيخته احساسات در چهره شد؛ كمتر از يك ثانيه طول مى كشد تا مغز تمام تغييرات را در الگوى عضلات صورت هماهنگ سازد. هنگامى كه كسى دروغى به هم مى بافد، بخش آگاه مغز پيامى براى مقابله با اين تغييرات كوچك خودانگيخته مى فرستد.
هم اكنون پژوهش هايى در جريانند كه بتوان با ابداع برنامه هاى كامپيوترى پى به زبان حركات بدنى افراد برد.

( Focus,Jul.2004- روزنامه شرق 19/5 )


هادی